موقعيت و مقام خاص خود را مىيابد ؛ چه بدون اين مشاهده ، ما هرگونه كه به خدا توجه كنيم ، تنها چيزى را در ذهن خودتصور كرده‌ايم . و اين مفهوم تصور و صورت ذهنيه و هم‌چنين مصداق محدودى كه براى آن توهم شده است غير خداوند سبحان است ، پس در اين هنگام آن‌كه معبود است وپرستيده مىشود غيرازآن خداى حقيقى مورد نظر است . و اين حال و وضع غير عارفان وعالمان ربانى است وقبول اين گونه عبادات با آن كيفيتى كه دانستى همانا فقط و فقط از فضل و رحمت خداوند تبارك و تعالى است . خداى سبحان مىفرمايد : « وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ ما زَكى مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَداً » . « 1 » و اين به خلاف عبادت عارفان الهى وبندگان مخلص خداوند است چه آنان در عبادات خود نه به مفهوم توجه مىكنند نه به مصداق به مفهوم ، بلكه به خداى خويش كه عظمتش پرشكوه وسلطنتش پايدار باد ! توجه مىكنند . خداى سبحان مىفرمايد : « سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ * إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ » . « 2 » از اين‌جا روشن مىشود كه مراد از « مخلصين » كسانى هستند كه براى خداوند خالص گشته‌اند ؛ پس هيچ حجابى بين آنها و خداوند نيست ؛ و گرنه توصيف آنان نسبت به خداوند مطابق واقع نخواهد بود . و از آن‌جا كه حجاب همان خود خلق هستند چنان‌كه سرور ما موسى بن جعفر عليهما السلام فرمود : « لاحجاب بينه و بين خلقه إلّا خلقه » . « 3 » پس كسانى كه خالص گشته‌اند ، خلق را در ميان نمىبينند و تنها خداوند را در برابر

--> ( 1 ) . و اگر فضل و رحمت خدا شامل شما نبود احدى از شما [ از گناه ] پاك و پاكيزه نشدى ( 2 ) . خدا ذات پاكش ازاين اوصاف كه به او نسبت مىدهند منزه است ، جز بندگان پاك با اخلاص ( 3 ) . هيچ حجابى بين او و مخلوقش جز خود مخلوقات ، درميان نيست